Wykaz obiektów architektonicznych, założeń urbanistycznych oraz elementów przestrzeni miejskiej uznanych za dobra kultury współczesnej miasta Białegostoku

Opracowali: dr inż. arch. Agnieszka Kłopotowska, dr inż. arch. Maciej Kłopotowski, dr inż. arch. Wojciech Niebrzydowski, pracownicy naukowi Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej, Białystok wrzesień 2008

Wprowadzenie

Miasto to poddawany nieustannej ewolucji żywy organizm przestrzenny. Miejsce, w którym nawarstwiają się architektoniczne dokonania kolejnych pokoleń. W krajobrazie miejskim sąsiadują ze sobą obiekty powstałe w rożnych okresach –historyczne i współczesne. Najbardziej wartościowe budynki historyczne są chronione jako zabytkowe. Współczesne obiekty najczęściej nie podlegają takiej ochronie. Pozostają tym samym narażone na działania mogące prowadzić do zmniejszenia ich wartości architektonicznych i kulturowych. W ten sposób niszczy się dziedzictwo kulturowe miasta, bezpowrotnie zmienia się wizerunek miasta, zatraca jego tożsamość. W celu podtrzymania ciągłości kulturowej należy jak najszybciej podjąć kroki zmierzające do ochrony najcenniejszych współczesnych obiektów.

 
Autorzy niniejszego opracowania podejmują próbę stworzenia listy dóbr kultury współczesnej miasta Białegostoku - obiektów będących uznanym dorobkiem współcześnie żyjących pokoleń z uwagi na wysoką wartość artystyczną lub historyczną. Została ona przygotowana w oparciu o definicję zawartą w ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 27 marca 2003 roku. Zgodnie z jej zapisami dobra kultury współczesnej mogą stanowić nie będące zabytkami pomniki, miejsca pamięci, budynki, ich wnętrza i detale, zespoły budynków, założenia urbanistyczne i krajobrazowe.

 
Autorzy opracowania ograniczyli się do dóbr kultury lat 1944- 2000, jako zagadnienia i okresu pozostającego bezpośrednio w kręgu ich zainteresowań zawodowych i naukowych. Ponadto zdaniem autorów ocena i uznanie określonego obiektu za dobro kultury współczesnej wymaga dłuższego niż kilkuletni dystansu czasowego.

 
Zawartą poniżej listę opracowano w podziale na pięć podstawowych części (kolejnych rozdziałów):
I. budynki i ich zespoły,
II. detale budynków (ich fragmenty),
III. wnętrza,
IV. założenia urbanistyczne,
V. elementy przestrzeni miejskiej.

 
Dla każdej z nich opracowano kryteria doboru obiektów, omówione we wstępach do poszczególnych rozdziałów.
Opracowanie uzupełniono rozdziałem VI, zawierającym wykaz obiektów, które spełniały kryteria dóbr kultury współczesnej, lecz zostały przebudowane lub zmodernizowane w sposób zniekształcający ich pierwotną formę.

Na liście nie znalazły się wartościowe powojenne realizacje, znajdujące się w rejestrze zabytków: m.in. Ratusz, Teatr Dramatyczny, kościół p.w. Niepokalanego Serca Maryi, gmach KW PZPR, gmach Banku oraz założenie centrum miasta w tym Rynek Kościuszki.